أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

423

قانون ( فارسى )

اگر بيمار اسهال ، پوست‌اندازى صفرائى دارد و تشنگى و افسردگى بسيار شدت گرفته است ، از ماست كه شيرش جوشيده است با آب قاوت جو كه آن هم بر آتش جوشيده باشد و هر دو سرد شده باشند استفاده كن ! اگر شكم بيمار اسهالى كه سببش پوست‌اندازى و خراش روده است چنان به درد آمد كه نزديك به غش كردن بيمار باشد ، و خود را ناگزير از استعمال مخدر ديدى ، قبل از استعمال مخدر و قبل از غش كردن بيمار از درد ، بيمار را وسيلهء پيه بز و آب قاوت جو حقنه كن و چيزى با آنها مخلوط مكن . شايد از آنكه به دليل اين حقنه خلط سبب بيمارى اعتدال مزاج مىيابد و اصلاح مىشود ، درد به كلى بر طرف شود و اسهال نيز از بين برود . اگر باز درد تسكين نيافت علاجى را كه خودت مىپسندى به كار ببر ! و اگر مصلحت ديدى در چنين حالتى - كه درد شكم زياد است - حقنهء زير را استعمال كن ! نسخه : آبجو بر آتش جوشيده ، برنج ، پيه گردهء بز ، روغن گل ، صمغ عربى ، سفيداب و زردهء تخم مرغ همه را در ظرفى بريز و بهم زن و اگر مصلحت ديدى كمى افيون نيز در آن قاطى كن و مايهء حقنه ساز ! اگر اسهال ناشى از پوست‌اندازى و خراش روده سببش خلط بلغم بوده ، بايد به پاكسازى بلغم همت گمارى و بلغم را بيرون آورى و بيمار را از شر آن آسوده سازى . غذايى را هم براى بيمار تجويز كن كه بلغم بيرون‌آور باشد . مثلا ماهى نمك‌سود ، نانخورشهاى ضد بلغم ، خردل ، سلق ، آبكامه ، ترشى خوبند . نانخورشها از قبيل : انار دانه ، مويز با ديك ابزارها و خردل و هرچه پاره‌كنندهء خلط هستند خوب است . اگر بيمار غورهء خرما را در تابه سرخ كند و بسيار از آن تغذيه كند بسيار خوب است . غورهء خرماى بر تابه برشته را بخورد و چيزى از داروهاى گرمىبخش از قبيل خوزى و فلافلى هم بخورد نفع زياد بيند . طبيبى گفته است : كسى كه قرحهء روده دارد اگر هر روز گاوشير ( جواشير ) و سداب ( فيجن ) را باهم بخورد و غذايش غورهء خرما ( خرك ) بوداده باشد و چندين روز بر اين رژيم غذائى دوام كند يا غذايش تقريبا همين خاصيت را داشته باشد ، شفا يابد . گويند يكى از طبيبان در علاج ديزانترى يكى از بيماران ، كه ديزانترىاش كهنه شده و پايدار شده بود ، علاجى را تجويز كرد كه ريسك بود . يا در يك روز بيمار شفا يابد يا در يك روز به بهشتش بفرستد . بيمار را وادار كرد كه نان و پياز بسيار تندمزه بخورد . آن روز نگذاشت هيچ آب بخورد . بامداد فرداى آن روز با آب گرم شورمزه حقنه‌اش كرد . بعد از آن وسيلهء داروى بسيار قوىتر از مايه حقنه‌هاى دمل‌بهم‌آور حقنه‌اش نمود . از اثر اين معالجه درد بسيار است . اگر بيمار بتواند درد شديد را تحمل كند خوب مىشود . و الا به دنياى ديگر كوچ مىكند . مادهء حقنهء كذائى از قبيل اين داروهاى حقنه‌ايست كه ما ذكر خواهيم كرد .